KÖŞE YAZISI
Derleyen KEMAL BULUT
Bir toplumda kadınların emeği görünmüyorsa, o toplum emeğin önemli bir bölümünü görmezden geliyor demektir.
Sabah herkesten önce uyanan bir kadın düşünün…
Çocuklarını hazırlıyor, kahvaltıyı yapıyor, evin işlerini düzenliyor. Ardından işe yetişmeye çalışıyor. İş yerinde sorumluluklarını yerine getiriyor, gün boyunca çalışıyor. Akşam eve döndüğünde ise onu ikinci bir mesai bekliyor: yemek, temizlik, çocukların ihtiyaçları, yaşlıların bakımı ve ertesi günün hazırlıkları…
Günün sonunda yoruluyor. Ancak çoğu zaman yaptığı işlerin ne bir ücreti var ne de karşılığında bir teşekkür beklemesine imkân tanıyan bir toplumsal anlayış.
Bir de tarlada çalışan, fabrikada üretim yapan, pazarda tezgâh açan, iş yerinde görev üstlenen kadınları düşünelim. Üretime katkı sunuyorlar, ailelerini ayakta tutuyorlar ve hayatın yükünü omuzluyorlar.
Peki, bütün bu emeğin karşılığı yeterince veriliyor mu?
Kadınlar hayatın her alanında emek verirken, bu emeğin neden önemli bir bölümü hâlâ görünmez kalıyor?
EV İŞİ DE EMEKTİR, BAKIM DA EMEKTİR
Toplumda emeği çoğu zaman maaşla, ücretle veya bir iş yerinde geçirilen saatlerle ölçüyoruz. Oysa hayatın devam etmesini sağlayan pek çok iş, para karşılığı yapılmadığı için ekonomik ve toplumsal değerlendirmelerin dışında kalabiliyor.
Bir çocuğun büyütülmesi, yaşlı bir insanın bakımı, yemek hazırlanması, evin düzeninin sağlanması ve aile bireylerinin ihtiyaçlarının karşılanması kendiliğinden gerçekleşmiyor.
Bütün bunların arkasında zaman, bilgi, sabır ve fiziksel güç var.
Bu işleri yapan kadınların emeği, ücretli bir işte çalışmadıkları gerekçesiyle değersiz sayılamaz. Üstelik ev içindeki sorumlulukların büyük bölümünü üstlenen kadınların eğitim, dinlenme, çalışma ve kendilerini geliştirme imkânları da kısıtlanabilir.
Burada mesele ev işlerinin yapılması değil, bu sorumlulukların adil paylaşılmamasıdır.
Ücret ödenmiyor diye emek yok sayılamaz.
Bir toplum, evde verilen emeğin değerini kabul etmeden çalışma hayatındaki eşitlik sorununu bütünüyle çözemez.
AYNI İŞ, FARKLI İMKÂNLAR
Kadınlar çalışma hayatına katıldıklarında da çeşitli engellerle karşılaşabiliyor.
Ücret farklılıkları, yükselme fırsatlarına erişimde yaşanan sorunlar, güvencesiz çalışma, kayıt dışı istihdam ve iş yerinde ayrımcılık bunlardan bazılarıdır.
Elbette her iş yerinde aynı sorunlar yaşanmıyor. Ancak kadınların cinsiyetleri nedeniyle fırsat kaybına uğraması, yalnızca bireysel bir haksızlık değil, toplumsal gelişmenin önünde de bir engeldir.
Bir kadın aynı işi yapabilecek bilgiye, deneyime ve yeteneğe sahipse sırf kadın olduğu için daha az fırsatla karşılaşmamalıdır.
İşe alımda, ücret belirlemede, terfide ve mesleki gelişimde ölçüt; cinsiyet değil, işin gerektirdiği nitelikler ve adil değerlendirme olmalıdır.
Çünkü eşitlik, herkese aynı sözü söylemekten ibaret değildir. İnsanların yeteneklerini ortaya koyabilecekleri adil koşulları oluşturmaktır.
KADININ EMEĞİ AİLE İÇİNDE NEDEN TEK BAŞINA BIRAKILIYOR?
Çalışan bir kadının işten sonra evde bütün sorumlulukları üstlenmesi, yalnızca onun hayatını zorlaştırmaz. Aile içindeki ilişkileri ve çocukların yetişme koşullarını da etkiler.
Çocuk bakımı, yaşlıların ihtiyaçları ve ev işlerinin paylaşımı yalnızca kadınların görevi olarak görülmemelidir.
Aile bir dayanışma alanıysa, o dayanışmanın yükü de adil biçimde paylaşılmalıdır.
Erkeklerin ev işlerine ve bakım sorumluluklarına eşit biçimde katılması, kadınların dinlenme, çalışma ve kendilerini geliştirme imkânlarını artırır. Aynı zamanda çocukların da eşitlik ve sorumluluk anlayışıyla yetişmesine katkı sağlar.
Bunun yanında erişilebilir kreşler, nitelikli bakım hizmetleri ve aileleri destekleyen sosyal politikalar da büyük önem taşır.
Kadınların çalışma hayatına katılmasını istiyorsak, onların omuzlarındaki görünmeyen yükü de görmeliyiz.
KADININ EKONOMİK BAĞIMSIZLIĞI NEDEN ÖNEMLİ?
Ekonomik bağımsızlık, insanın kendi yaşamı hakkında karar verebilmesinin önemli koşullarından biridir.
Kendi gelirine sahip olmak, kadınların ihtiyaçlarını karşılamalarını, geleceğe ilişkin plan yapmalarını ve toplumsal hayata daha güçlü katılmalarını sağlayabilir.
Ancak kadınların ekonomik bağımsızlığı yalnızca bir iş bulmalarıyla güvence altına alınamaz. İşin güvenceli olması, gelirin yeterli olması, çalışma koşullarının adil olması ve bakım sorumluluklarının paylaşılması da gerekir.
Kadınların eğitim ve istihdam olanaklarına erişiminin artırılması, girişimciliklerinin desteklenmesi ve sosyal güvenlik haklarının korunması bu açıdan önemlidir.
Özellikle kayıt dışı çalışan, tarımda aile işletmesine katkı sunan veya uzun yıllar ücretsiz aile işçisi olarak çalışan kadınların emeği ve sosyal güvenliği dikkatle ele alınmalıdır.
Kadınların ekonomik hayata katılması yalnızca kadınlara değil, ailelere, üretime ve toplumun tamamına katkı sağlar.
EMEĞİ GÖRÜNMEYEN KADININ EMEKLİLİĞİ DE GÜVENCEDE Mİ?
Yazı dizimizin önceki bölümlerinde emeklilerin geçim sorununu ele almıştık. Kadınların emeğini konuşurken bu konuyu da unutmamalıyız.
Ücretsiz ev içi emek, çalışma hayatından uzun süre uzak kalmak veya kayıt dışı çalışmak, bazı kadınların sosyal güvenceye erişimini ve emeklilik dönemindeki gelirini olumsuz etkileyebilir.
Yıllarca çocuk büyüten, aile bireylerine bakan ve evin bütün yükünü taşıyan bir kadın yaşlandığında ekonomik açıdan güvencesiz kalabiliyorsa burada önemli bir sosyal politika sorunu vardır.
Bu nedenle kadınların sosyal güvenlik sistemine erişimini kolaylaştırmak, kayıt dışı istihdamı azaltmak ve bakım sorumluluklarını daha adil paylaşmayı sağlayacak politikalar geliştirmek gerekir.
Kadının emeği yalnızca bugünün ihtiyaçlarını karşılamaz; toplumun geleceğini de kurar. Bu emeğin karşılıksız kalmaması için ekonomik ve sosyal güvenceler güçlendirilmelidir.
PEKİ, NE YAPMALIYIZ?
Öncelikle kadın ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğu anlayışını günlük hayatın ve çalışma yaşamının temel ilkesi hâline getirmeliyiz.
- Eşit işe adil ücret: Ücretlendirmede ve yükselme fırsatlarında ayrımcılığın önüne geçilmelidir.
- Bakım hizmetlerine erişim: Kreşler ve yaşlı bakım hizmetleri daha erişilebilir hâle getirilmelidir.
- Ev içi sorumlulukların paylaşılması: Çocuk bakımı ve ev işleri ortak sorumluluk olarak görülmelidir.
- Güvenceli çalışma: Kayıt dışı istihdamla mücadele edilmeli, kadınların sosyal güvenlik hakları korunmalıdır.
- Eğitim ve fırsat eşitliği: Kadınların eğitim, meslek edinme ve karar alma süreçlerine katılımı desteklenmelidir.
- Şiddet ve ayrımcılıkla mücadele: Kadınların güven içinde yaşayabileceği, çalışabileceği ve haklarını arayabileceği koşullar güçlendirilmelidir.
Bu adımların hayata geçirilmesi yalnızca kadınların çabasıyla mümkün değildir. Devletin, işverenlerin, yerel yönetimlerin, sendikaların ve toplumun ortak sorumluluğudur.
SON SÖZ: GÖRÜNMEYEN EMEK, YOK SAYILAN EMEKTİR
Bir kadının evinde yaptığı iş de fabrikada yaptığı iş de tarlada verdiği emek de değerlidir.
Kadının emeğini yalnızca aile içindeki görevleriyle sınırlandırmak, onu ekonomik ve toplumsal hayatın eşit bir öznesi olarak görmemek büyük bir eksikliktir.
Kadınların emeği görünür olduğunda, hakları korunduğunda ve fırsat eşitliği sağlandığında yalnızca kadınlar kazanmaz. Aileler güçlenir, üretim gelişir ve toplum daha adil bir yapıya kavuşur.
Artık kadınların emeğini konuşurken yalnızca fedakârlıklarından söz etmekle yetinmemeliyiz. Haklarını, çalışma koşullarını, ekonomik bağımsızlıklarını ve insanca yaşama taleplerini de konuşmalıyız.
Çünkü kadınların fedakârlığı, onların bütün yükü tek başına taşımak zorunda olduğu anlamına gelmez.
Kadının emeğini görünür kılmak bir iyilik değil, adaletin gereğidir.
Emeğin cinsiyeti yoktur. Emeğin hakkı vardır.
********""*
6. BÖLÜM: ÜRETEN ÇİFTÇİ NEDEN KAZANAMIYOR?
Toprağı işleyen, alın teriyle üretim yapan çiftçi neden emeğinin karşılığını alamıyor? Artan maliyetler, üretim giderleri ve ürün fiyatları arasında sıkışan üreticinin sorunlarını yazı dizimizin altıncı bölümünde ele alacağız.
Yorumlar